در سالهای اخیر، مصرف داروهای مسکن به دلایل مختلف از جمله دردهای جسمی، استرس و اضطراب افزایش یافته است. در حالی که این داروها در کوتاه مدت میتوانند تسکیندهنده باشند، مصرف طولانی مدت یا نادرست آنها ممکن است منجر به اعتیاد شود.
اعتیاد به داروهای مسکن یکی از چالشهای مهم سلامت عمومی در جهان و ایران به حساب میآید. بسیاری از افراد بدون آگاهی از عوارض، به مرور به این داروها وابسته میشوند و همین موضوع باعث میشود که ترک مصرف این داروها برای آنها دشوار شود.
به همین دلیل در این مقاله قصد داریم با موضوع اعتیاد به داروهای مسکن و دلایل آن آشنا شده و روشهای ترک و همچنین پیشگیری از اعتیاد به آنها را مورد بررسی قرار دهیم.
اعتیاد به داروهای مسکن چیست؟
اعتیاد به داروهای مسکن به معنی وابستگی جسمی یا روانی به داروهایی است که با هدف کاهش درد مصرف میشوند. این داروها در انواع مختلف تولید میشوند که میتوان آنها را در چند گروه دستهبندی کرد:
- داروهای افیونی (اپیوئیدی) مانند ترامادول، متادون، مورفین، اکسیکودون و کدئین
- داروهای غیرافیونی مانند ایبوپروفن، استامینوفن و ناپروکسن (که معمولاً وابستگی خفیفتری ایجاد میکنند)
زمانی که فرد به مصرف داروهای مسکن عادت میکند، بدن به تدریج تحمل بیشتری نسبت به دارو پیدا کرده و به همین دلیل برای رسیدن به همان اثر اولیه باید دوز بیشتری مصرف شود. این چرخه خطرناک در نهایت به وابستگی کامل و اعتیاد منجر میشود.
چرا اعتیاد به داروهای مسکن اتفاق میافتد؟
اعتیاد به داروهای مسکن در دنیای امروز که دسترسی به این داروها راحتتر شده یکی از معضلات مهم به حساب میآید. این وابستگی ممکن است به یکی از دلایل زیر در افراد ایجاد شود:
- مصرف خودسرانه دارو: یکی از دلایل اصلی اعتیاد، مصرف دارو بدون تجویز پزشک است. بسیاری از افراد هنگام بروز درد، به صورت خودسرانه از داروهایی مثل ترامادول یا کدئین استفاده میکنند و به مرور دچار وابستگی میشوند.
- مصرف طولانی مدت: مصرف داروهای مسکن تجویز شده توسط پزشک اگر طولانی شود، میتواند منجر به وابستگی شود. به همین دلیل پزشکان معمولاً مصرف مسکنهای قوی را فقط برای دورههای کوتاه مدت توصیه میکنند، اما برخی بیماران برای مدتهای طولانی از آنها استفاده میکنند.
- اثرات آرامبخش و ضد اضطراب: برخی داروهای مسکن افیونی علاوه بر کاهش درد، باعث آرامش ذهنی و روحی در افراد میشوند. این احساس خوشایند سبب میشود که فرد برای رهایی از استرس یا ناراحتی روانی هم به سراغ دارو برود.
- مشکلات روحی و عاطفی: افرادی که دچار افسردگی، اضطراب یا تنهایی هستند، بیشتر در معرض وابستگی دارویی قرار دارند، زیرا دارو برای آنها راهی موقت برای فرار از احساسات منفی محسوب میشود.
- دسترسی آسان به دارو: در برخی موارد، خرید راحت داروهای مسکن بدون نسخه یا از داروخانههای آنلاین، باعث میشود که روند اعتیاد به داروهای مسکن تسهیل شود.
علائم اعتیاد به داروهای مسکن
در مورد علائم اعتیاد به داروهای مسکن باید گفت که میتوان این علائم را در سه گروه علائم جسمی، روانی و رفتاری تقسیمبندی کرد:
| علائم جسمی | علائم روانی | علائم رفتاری |
| خوابآلودگی یا بیخوابی مداوم یبوست یا تهوع کاهش اشتها تعریق شدید درد عضلانی یا مفصلی هنگام قطع دارو تغییر در فشار خون و ضربان قلب | احساس اضطراب و بیقراری تغییرات خلق و خو (افسردگی یا تحریکپذیری) وابستگی ذهنی شدید به دارو احساس ناتوانی در عملکرد بدون دارو
| پنهان کردن مصرف دارو از خانواده خرید مکرر از چند داروخانه مختلف دروغ گفتن درباره مقدار مصرف ناتوانی در انجام کارها بدون دارو
|
عوارض خطرناک مصرف بیش از حد داروهای مسکن
اعتیاد به داروهای مسکن تنها به وابستگی ختم نمیشود و در صورتی که اقدام مناسب جهت رفع آن صورت نگیرد، میتواند عواقب جدی برای بدن و روان داشته باشد. از جمله عوارض خطرناک اعتیاد به این داروها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- آسیب به کبد و کلیه در صورت مصرف مداوم استامینوفن یا ایبوپروفن
- اختلال در تنفس و ایست تنفسی در اثر مصرف داروهای افیونی
- مشکلات گوارشی مانند یبوست مزمن، تهوع و استفراغ
- کاهش میل جنسی و اختلالات هورمونی
- افسردگی و انزوا، احساس بیارزشی، بیانگیزگی
- خطر اوردوز
روشهای ترک اعتیاد به داروهای مسکن
ترک داروهای مسکن ممکن است دشوار به نظر برسد، اما با حمایت پزشکی و روانی مناسب میتوان اعتیاد به داروهای مسکن را ترک کرد. از روشها مؤثر در ترک اعتیاد به این داروها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ترک تدریجی زیر نظر پزشک: قطع ناگهانی دارو ممکن است باعث بروز علائم شدید خماری شود. پزشک معمولاً با کاهش تدریجی دوز دارو بدن را به آرامی از وابستگی خارج میکند.
- درمان دارویی جایگزین: در برخی موارد از داروهایی مثل بوپرنورفین، متادون یا نالوکسان برای کنترل علائم خماری و کاهش ولع مصرف استفاده میشود.
- بستری در مرکز ترک اعتیاد: افرادی که وابستگی شدید دارند یا چندین بار در ترک شکست خوردهاند، میتوانند در مراکز تخصصی ترک اعتیاد تحت نظر تیم درمانی قرار بگیرند.
- درمانهای روانشناختی: درمانهای گفتاری مانند رفتاردرمانی شناختی (CBT) به فرد کمک میکند تا عوامل روانی وابستگی را شناسایی کرده و مهارتهای مقابلهای جدید را بیاموزد.
- حمایت خانواده و دوستان: وجود حمایت عاطفی در دوران ترک بسیار حیاتی است. خانواده باید بدون قضاوت، در کنار فرد باشند و او را برای ادامه مسیر تشویق کنند.
- شرکت در گروههای حمایتی: حضور در گروههایی مانند Narcotics Anonymous (NA) یا جلسات مشاوره گروهی به بهبود انگیزه و پیشگیری از بازگشت کمک میکند.
مراقبتهای پس از ترک داروهای مسکن
ترک موفق اعتیاد به داروهای مسکن تنها آغاز مسیر است؛ در نتیجه برای حفظ نتیجه و جلوگیری از عود مصرف باید به نکات زیر توجه شود:
- تغییر سبک زندگی از جمله داشتن خواب کافی، تغذیه سالم و مصرف سبزیجات و پروتئین، ورزش منظم برای ترشح اندورفین طبیعی و پرهیز از قرار گرفتن در موقعیتهای وسوسهانگیز
- مراقبت از سلامت روان با استفاده از درمان روانشناسی یا مشاوره منظم
- جایگزین کردن عادات مثبت مانند استفاده از فعالیتهایی مانند مدیتیشن، پیادهروی، موسیقی، یا هنر برای کنترل درد یا اضطراب
- مراجعه منظم به پزشک به منظور بررسی وضعیت جسمی و روحی
اعتیاد به داروهای مسکن که در ابتدا با هدف کنترل درد مصرف میشوند، به دلیل وابستگی جسمی و روانی که در طولانی مدت ایجاد میکنند، خطرات و عوارض جدی به همراه خواهد داشت. به همین دلیل افراد از طریق مصرف دارو فقط طبق دستور پزشک، پرهیز از افزایش خودسرانه دوز مصرف، گزارش هرگونه وابستگی یا نیاز غیرمعمول به دارو به پزشک، پرهیز از ترکیب داروهای مختلف بدون مشاوره پزشکی و نگهداری ایمن داروها دور از دسترس دیگران میتوانند از این نوع اعتیاد پیشگیری نمایند.
مرکز ترک اعتیاد ققنوسان نواندیش نیز در کنار متخصصان حرفهای و برخوردار از دانش روز در زمینههای مختلف ترک اعتیاد، خدمات مناسب و با کیفیت بالا را به افرادی که درگیر انواع اعتیاد هستند ارائه میدهد تا با طی کردن این مسیر بتوانند به شرایط عادی زندگی خود بازگردند.
راههای تماس با مرکز ترک اعتیاد ققنوسان نواندیش
برای تماس با ققنوسان نواندیش و ورود به فرایند ترک اعتیاد بدون بازگشت، با ما در تماس باشید:
- شماره تماس:
- ☎️ 02155715104
- تلگرام:
- آدرس مطب:
- اینستاگرام: